Een dag over familiegeschiedenis en de doorwerking van de oorlog
Op zondag 9 november vindt de Voorouderdag plaats, dit jaar in het teken van 80 jaar vrijheid. Een bijzonder moment om stil te staan bij de impact van de Tweede Wereldoorlog op volgende generaties, in het bijzonder op de (klein)kinderen van collaborateurs. De Voorouderdag wordt georganiseerd in samenwerking met ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en Oorlog voor de Rechter, met een programma van lezingen, workshops, rondleidingen en een gastcollege Oral History van emeritus hoogleraar Fridus Steijlen. De dag is gratis te bezoeken met een Museumkaart; reserveren is wel verplicht.
Waarom deze dag?
Voorouderdag biedt ruimte om persoonlijke familiegeschiedenis te verkennen en bespreekbaar te maken. Dit jaar gaan we, in navolging van de tentoonstelling On/t/schuld, in op de morele erfenis van collaboratie, en hoe die generaties later nog voelbaar is.
Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) bevat de justitiële dossiers van circa 425.000 personen die na de oorlog zijn onderzocht op collaboratie. Binnenkort is dit archief niet meer alleen in het Nationaal Archief, maar ook digitaal op enkele locaties in de regio in te zien. De (digitale) toegang tot deze dossiers brengt vaak veel emoties en vragen met zich mee, zeker voor nazaten van betrokkenen. Tijdens de Voorouderdag wordt stilgestaan bij zowel de mogelijkheden als de impact van dit proces.
Het programma
Het onderstaande programma biedt verschillende onderdelen waaraan bezoekers naar eigen voorkeur kunnen deelnemen. Voor sommige onderdelen geldt beperkte beschikbaarheid, en deelname aan het volledige dagprogramma is uiteraard niet verplicht.
- College Oral History en familiegeschiedenis Fridus Steijlen 13:25 uur – 50 minuten
Fridus Steijlen is emeritus hoogleraar Molukse migratie en cultuur in comparatief perspectief aan de Vrije Universiteit Amsterdam en honorary fellow bij het Koninklijk Instituut voor Taal- Land- en Volkenkunde in Leiden. In het college gaat Fridus Steijlen in op Oral History als methode om ook familiegeschiedenissen te onderzoeken.Hoe pak je dat aan? Hoe stel je vragen? Hoe bereid je je voor? Waar liggen gevoeligheden? En wat is de complicatie omdat het over familie gaat? En meer algemeen: wat is Oral History eigenlijk en is het wel betrouwbaar als bron? Hoe werkt het geheugen en is dat te manipuleren?
- Plenaire sessie: Het CABR – voorbereiding en familieonderzoek door Huygens Instituut en ARQ 10:40 uur – 50 minuten
Sinds 1 juli 2025 is het mogelijk om het CABR digitaal te doorzoeken in de studiezaal van het Nationaal Archief. Dit biedt nieuwe mogelijkheden, maar vraagt ook om een andere aanpak dan bij papieren dossiers. Tijdens onderzoek kun je bovendien stuiten op informatie die, zeker bij familieonderzoek, ingrijpend kan zijn voor jou en je naasten.
Tijdens de Voorouderdag verzorgen Lotte Belice Baltussen (Huygens Instituut) en Lucia Hoenselaars (ARQ) een tweedelige sessie over het CABR. In het eerste deel geven zij uitleg over de digitale ontsluiting, de voorbereiding van een bezoek en inzichten uit gebruikersonderzoek binnen het project Oorlog voor de Rechter. Het tweede deel bestaat uit een workshop met praktische tips over het verwerken van ingrijpende informatie en het voeren van moeilijke gesprekken binnen families.
- ARQ workshop: Omgaan met de impact van familieonderzoek en collaboratie 11:35 en 14:20 uur – 50 minuten
ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum is een organisatie die zich inzet om de psychosociale impact van ingrijpende gebeurtenissen te minimaliseren door middel van preventie, behandeling en kennisdeling. Doe mee aan de praktijkgerichte workshop met tips, herkenning en handvatten. Hoe begin je een gesprek over collaboratie, schuld of zwijgen in je familie?
- Rondleiding On/t/schuld door Boris Wanders en Judith Lechner 11:35, 12:15, 13:25, 14:00 en 14:45 uur – 30 minuten
In deze rondleiding nemen ze je mee in hun verhaal. De tijdelijke tentoonstelling On/t/schuld gaat over hoe nazaten van ‘foute’ Nederlanders leven met de last van een verzwegen verleden. In de tentoonstelling komen historische kaders samen met gedichten van nazaat Boris Wanders en fotografie van zijn partner Judith Lechner.
- Rondleiding De Rode Pannen 11:35 en 14:20 uur 40 minuten
Bezoek onder leiding van een gids de beruchte voormalige strafgevangenis de Rode Pannen. Het gebouw werd gebruikt om gedetineerden die in andere gevangenissen niet te handhaven waren door o.a. extreem agressief gedrag, tijdelijk als strafmaatregel op te sluiten. Het gebouw werd na de Tweede Wereldoorlog ook gebruikt om collaborateurs vast te zetten.
- Ontmoetingsmarkt 10:00 – 17:00 uur
Heb je behoefte aan een luisterend oor? Op deze plek is ruimte om stil te staan bij het onderwerp en met elkaar in gesprek te gaan. Stichting Werkgroep Herkenning is aanwezig voor begeleiding en ondersteuning. Werkgroep Herkenning is een vrijwilligersorganisatie, opgericht in 1981. Zij biedt steun aan kinderen, kleinkinderen en familieleden van personen die tijdens de jaren 1940–1945 aan de zijde van de bezetter stonden of zelf tot de bezetter behoorden.
Praktische informatie
Datum: 9 november 2025
Tijdstip: 10:00 – 16:00 uur (start programma 10.30 uur)
Locatie: Oude Gracht 1, 9341AA Veenhuizen
Kosten: Volwassenen: €14,00 inclusief museumentree. Gratis te bezoeken met een Museumkaart; reserveren is wel verplicht.
Programmatijden:
- 10:00 – 17:00 uur Ontmoetingsmarkt
- 10:40 uur – 50 minuten Plenaire sessie: Het CABR – voorbereiding en familieonderzoek door Huygens Instituut en ARQ
- 11:35 en 14:20 uur – 50 minuten ARQ workshop: Omgaan met de impact van familieonderzoek en collaboratie
- 11:35, 12:15, 13:25, 14:00 en 14:45 uur – 30 minuten Rondleiding On/t/schuld door Boris Wanders en Judith Lechner
- 11:35 en 14:20 uur – 40 minuten Rondleiding De Rode Pannen
- 13:25 uur – 50 minuten College Oral History en familiegeschiedenis Fridus Steijlen
- 15.15 uur – 45 minuten Afsluitend panelgesprek





