In het tweede weekend van september openen duizenden monumenten in heel Nederland gratis hun deuren voor het publiek tijdens Open Monumentendag. De 40e editie van de VriendenLoterij Open Monumentendag is op 12 en 13 september 2026 en heeft als thema ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’. Ook het Gevangenismuseum en de Elektriciteitscentrale Veenhuizen zijn dan te bezichtigen.
Bezoek op 12 en 13 september gratis het Nationaal Gevangenismuseum
Breng een bezoek aan het Nationaal Gevangenismuseum, gevestigd in het voormalige onvrije gesticht uit 1823 – het enige nog bestaande gesticht van de Maatschappij van Weldadigheid. Het pand is één van de weinige tastbare herinneringen uit de tijd van de Koloniën van Weldadigheid in het dorp. Op deze historische locatie ontdek je het indrukwekkende verhaal van Veenhuizen en de Koloniën van Weldadigheid.
De binnenplaats van het museum is vrij toegankelijk. Hier kun je ontspannen op het terras van restaurant Het Tweede Gesticht met een kop koffie, een lokaal Maallust-biertje of een heerlijke lunch.
Meer weten over de geschiedenis van Veenhuizen? Bezoek dan het museum en laat je verrassen.
De Elektriciteitscentrale Veenhuizen
Het voormalige bajesdorp Veenhuizen beschikte vroeger over een eigen elektriciteitscentrale met een turfgasgenerator. In 1912 was de bouw van deze eerste elektriciteitscentrale van Drenthe klaar, in de eerste instantie bedoeld voor de stroomvoorziening van de zagerij en de houtbewerkingsmachines van de meubelmakerij van het Tweede Gesticht. De turf werd door twee ‘verpleegden’ in rieten manden via een trap tegen het pand omhoog gebracht en daar boven in de turfgasgeneratoren gestort. In die tijd was de turfgasmotor een bijzonder staaltje van technisch vernuft en had veel bekijks. Onder de nieuwsgierigen die de centrale bezochten waren hoogwaardigheidsbekleders als Prins Hendrik en de Groningse fabrikant Scholten.
Industrieel erfgoed in ere hersteld
Na jaren van stilstand is de centrale door een groep toegewijde vrijwilligers volledig gerestaureerd en weer operationeel gemaakt, onder de vlag van het Nationaal Gevangenismuseum. Tot op de dag van vandaag zorgen zij ervoor dat deze bijzondere plek tot leven blijft komen tijdens demonstraties en rondleidingen. De elektriciteitscentrale is een prachtig voorbeeld van industrieel erfgoed, en één van de ruim honderd monumenten die Veenhuizen telt.
